کتیبه یا سنگ‌نبشته‌های گنجنامه از دوران داریوش و خشایارشاه هخامنشی به جای مانده‌اند. این کتیبه‌ها بر روی صخره‌های کوه الوند، در پنج کیلومتری غرب همدان، در ابتدای جاده‌ی همدان به تویسرکان و در انتهای دره‌ی عباس‌آباد قرار دارند. این جاده در واقع همان جاده کاروان‌رویی است که در زمان حکومت هخامنشیان، داریوش و خشایارشاه با لشکریان و ملازمان از آنجا گذشته اند.

این مسیر یکی از شعبات اصلی راه شاهی بوده که هگمتانه پایتخت تابستانی هخامنشیان را به بابل متصل می‌کرده و از مسیرهای پر‌ رفت‌ و‌ آمد و امن آن زمان بوده است. بنابراین پادشاهان هخامنشی صخره‌های این مسیر را مکانی مناسب برای حکاکی و نوشتن این کتیبه‌ها دیدند تا سالیان سال یادآور عظمت نیاکان آنها و اشاعه باورها و اندیشه‌هایشان باشد.

این سنگ نبشته‌های هخامنشی با عناوین مختلفی شناخته می‌شدند، از جمله سنگ‌نبشته، نبشت خدایان، دادمهان یا دادبهان، تنبابر، ینبابر، ببنایه، کتیبه‌های الوند، جنگ‌نامه و گنجنامه. در سده‌های اخیر دو عنوان «جنگ‌نامه» و «گنج‌نامه» مصطلح شده‌اند. دکتر محمد معین نیز آنها را «بنیاد هرمز دادمهان» نامیده‌ است.درباره‌ی ریشة نام‌گذاری این کتیبه‌ها می‌توان بیان کرد که گنجنامه در زبان فارسی به معنی حکایات و داستان‌هایی از گنج است و عوام بر این باور بودند که این کتیبه‌ها در دل خود راز گنجی پنهان دارند. علت عنوان جنگ‌نامه نیز احتمالا تحت تاثیر جنگاوری پادشاهان گذشته اتخاب شده یا اینکه در گذر زمان واژه‌ی جنگ جایگزین گنج شده است.

کتیبه‌های گنجنامه هر یک در سه ستون بیست خطی به زبان‌های پارسی باستان، عیلامی و بابلی نو نگاشته شده‌اند. در سمت چپ هر دو لوح، متن پارسی باستان به پهنایی معادل ۱۱۵ سانتیمتر، وسط آنها متن عیلامی و در سمت راست، متن بابلی نو به چشم می‌خورد.

کتیبه‌ها رو به سمت شرق قرار دارند. فرورفتگی‌های آنها مستطیل‌هایی با طول ۹.۲ متر و عرض ۹.۱ متر و با عمق ۳۰ سانتیمتر است. لوح سمت چپ کمی بالاتر قرار دارد و به نام داریوش کبیر است، لوح سمت راست پایین‌تر ایجاد شده و به خشایارشاه تعلق دارد. مضمون و محتوای هر دو لوح یکسان است و به خط میخی نگاشته شده‌اند. در اطراف این دو کتیبه و روی سنگ‌ها  سوراخ‌های منظمی به چشم می‌خورد. وجود این سوراخ‌ها نشان دهندة آن است که در گذشته در این محل درها و پوشش‌هایی فلزی برای حفاظت از سنگ‌نبشته‌ها در مقابل باد، باران و آفتاب وجود داشته است.

در سال 1220 شمسی، اوژن فلاندن، نگارگر و باستان‌شناس فرانسوی و پاسکال کوست کتیبه‌های گنجنامه را بررسی، مطالعه و نگاره‌برداری کردند. سپس، سر هنری راولینسون کاشف بریتانیایی موفق شد خط میخی پارسی باستان را رمزگشایی کند. این رمزگشایی به کاشفان کمک کرد تا سنگ‌نوشته‌ی داریوش در بیستون را نیز رمزگشایی کنند‌.