ابیانه یادآور روزگاریست که نیاکان ما به پراکندن تخم راستی و باور های سه گانه گفتار نیک، پندار نیک، و کردار نیک می پرداختند. اکنون نیز گفتار های مردم این روستا از دروغ نشانی ندارد، کردار آنها با کژی همراه نیست و پندارشان بر پایه نیک خواستن برای دیگران نهاده شده است.

مردم ابیانه سرزمین باستانی خود را قدر می شناسند و شایسته ترین پاسدار فرهنگ ایران زمین هستند. بیایید آسان پای بر هویت تاریخی نگذاریم و این مردم را در حفظ این پیشینه یاری رسانیم.

معرفی روستا

با شروع سفر بی صبرانه در انتظار دیدار روستایی هستی که می گویند دیرینه اش به چهار هزار سال پیش می رسد. این آبادی دیر پا در 40 کیلومتری شمال غربی نطنز و در 22 کیلومتری غرب جاده نطنز کاشان با ارتفاع 2220 متر از سطح قرار دارد.

abyaneh

 

پس از پیمودن  52 کیلومتر از طرف کاشان به نطنز یا 17 کیلومتر از جانب نطنز به کاشان راهی از جاده اصلی جدا می شود به طول 22کیلو متر که بعد از عبور از کنار روستای هنجن، برز و طره به دره زیبای و آرامی می رسد که روستای بکر و دست نخورده ابیانه در آن جای گرفته است. سیر و سیاحت در کوچه های کج و معوج این روستای پیر و پر خاطره که براحتی مردم آن را به هم پیوند می دهد و می آمیزد، بی اختیار انسان را به اعماق اندیشه خود فرو می برد. ابیانه روستایی در دامنه کوه با نماهای کاه گلی قرمز با زیر طاقی های سفید و پنجره های مشبک زیبای چوبی است که هر چه در آن دیده می شود، جلوه هایی از گذشته دور دارد.

 پیشینه 

در مورد قدمت این روستا، اختلاف نظر بسیار است. گروهی آنرا هم عصر سیلک کاشان می دانند و شاید هم یکی از انشعابات ناشی از فرو پاشی سیلک باشد. در قسمت شرقی رودخانه های روستا در کنار راهی که به دروازه پایین می رسد، تپه ای خاکی بنام قلعه نزا تون قرار دارد. دز آتون در گویش محلی به معنای جام آتش یا کوره گداخته می باشد. شاید بهمرور زمان این واژه به صورت نزاتون در آمده است. با وجه تشابهی که بین سفالهای این روستا و سیلک کاشان وجود دارد به نظر می رسد که نام آتون  از انتقال هنر سفالسازی، به این محل مایه گرفته باشد.

آب و هوا  

اقلیم دره ابیانه ترکیبی از آب و هوای معتدل کوهستانی است که در بیشتر فصول سال دارای آب و هوای سرد و خنک می باشد. میانگین درجه حرارت 6/11 درجه سانتی گراد، میانگین سالانه نزولات آسمانی 1/182 میلیمتر، میانگین رطوبت نسبی 46% و درجه خشکی 43/8 (خشک)

وجه تسمیه و زبان

گویش مردم ابیانه ریشه اوستایی دارد و ترکیبی است از واژه های پهلوی اشکانی و هخامنشی.

نام ابیانه از واژه ویونا به معنی بیدستان گرفته شده است. در لهجه محلی درخت بید را  ( وی) می نامند و در زمانهای گذشته در این منطقه جنگلی از درختان بید وجود داشته است

جمعیت

جمعیت ابیانه طبق سر شماری عمومی سال 1375 شمسی 345 نفر متشکل از 176 خانوار بوده که نسبت به آمار سال 1335 که جمعیت آن 1603 نفر بوده کاهش چشمگیری را نشان می دهد. این کاهش جمعیت مانند سایر روستا ها نتیجه مهاجرت مردم به شهرهای بزرگ است.

مذهب 

مردم روستا مسلمان شیعه هستند. دین اسلام پس از فتح ایران توسط اعراب به ایران آورده شد و از آن زمان است که اهالی ابیانه نیز اسلام آورده اند. وجود تاریخ حک شده در روی محراب مسجد که در سال 477 هجری قمری را نشان می دهد دلیلی بر این مدعا ست. مذهب بیشتر مردم ابیانه از گذشته های دور تا دوران صفویه دین زرتشت بوده که این امر را وجود آتشکده ها ثابت می نماید

ویژگیهای معماری

بافت ابیانه موازی با خط الراس تپه کشیده شده و راشتا یا راه اصلی ورود به آنرا همراهی و مسیر های فرعی را به هم مرتبط می کند. چشمه دو آبی نیز یکی از عوامل  تاثیر گذار در شکل روستا است..

خانه های خشتی و گلی مربوط به چهار دوره ساسانی، سلجوقی، صفوی و قاجار می باشد. بیشتر خانه ها به شکل مکعب با درب و پنجره مشبک چوبی ساخته شده که به صورت پلکانی بر روی هم قرار گرفته است.

روستا در گذشته از سه محله اصلی تشکیل می شد. محله هرده ( پایین ده) محله پل (بالا ده) و محله یسمان، امروزه دو محله زیارتگاه و پنجه علی به این سه محل اضافه شده است.

اقتصاد روستا

شغل بیشتر مردم روستا زراعت و تا چند سال پیس گله داری نیز از رونق بسزایی بر خور دار بوده است. از جمله محصولات روستا سیب، آلو، گردو، سا واله ( برگه سیب خشک) و لواشک است که کلیه محصولات پس از تامین نیاز داخل به شهرهای اطراف صادر می شود.

پوشاک

لباس زنانه ابیانه از گیوه دستبافت، جوراب ساقه بلند، تنبان (شلواری شبیه شلیته به رنگ مشکی که دارای چین های زیاد است)، پیراهن، کرتی (نیم تنه یا کت مخمل، شال یا ترمه است که با حاشیه دوزی از عهد صفوی تا حال مرسوم بوده است)، چارقد (روسری که دارای زمینه سفید با گلهای رنگی به ابعاد 5/1 × 5/1 متر که به صورت سه گوش در زیر زنخ  سنجاق می شود) تشکیل شده  و لباس مردان شلواری گشاد و مشکی است ک در قسمت پایین با طرحهای هندسی گلدوزی شده است. این گلدوزی ها در مردان با خط های ساده و در جوانها به شکل لوزی است. در زمانهای قدیم به جای کت از لباسی بنام سرداری و قبایی تا زیر زانو استفاده می کردند که اکثرا" جنس آن شال یا ترمه بود.

abyaneh

 

مراسم عزاداری

از مهمترین مراسم های مذهبی روستا محرم، ماه رمضان، عید فطر و ... است که تنها به شرح مراسم محرم می پردازیم.

محرم

مردم ابیانه هر ساله در دهه محرم، به ویژه در روز تاسوعا و عاشورا، برای شرکت در مراسم به ابیانه می آیند.محرم با جغجغه زنی آغاز می شود که مختص محله یسمان است. مراسم تاسوعا و عاشورا را آداب خاصی دارد و شامل مراسم زیر است:

جغجغه زنی، طلوع، نخل برداری و شده برداری، به دور زدن در محله ها پرسه می گویند.

جغجغه دو چوب استوانه ایست که مردان در دو صف منظم آنرا به هم می زنند و در مسی معینی به حرکت در می آیند. شده علامتی است فلزی که سر آن حالت فنری دارد و به صورت خمیده بر پایه ای چوبی نصب است. بر نوک آن که حالت لرزانی دارد پارچه ای ابریشمی آویخته شده و بر روی آن پارچه های نفیس می پوشانند. بعد از ظهر تاسوعا به مراسم نخل گردانی اختصاص دارد. نخل، تابوتی چوبین است که با پارچه های رنگین و زیور آلات نذری توسط بابای نخل تزیین می شود. هر محله دسته ها و نخل هایی جداگانه دارد. در روز تاسوعا نخل در کوچه ها گردانده می شود و در کنار خانه های عزادار نمی نشیند ولی در روز عاشورا و دسته های عزا داری برای خانواده های عزادار توقف کرده و مردم فاتحه می خوانند.

شخصی نیز بر روی نخل می نشیند و او کسی است که محرم  آن سال باید اهالی را مهمان کند. حق و امتیاز بلند کردن و نشستن بر روی نخل تنها منحصر به چند طایفه است.صبح روز عاشورا پیش از طلوع مردم در کوچه ها جمع می شوند و آهنگ حزن انگیزی را می خوانند و به این مراسم عرفانی طلوع خوانی گویند.

مردم ابیانه معتقدند که نخل از هر کوچه ای که عبور داده شود نبایستی از همان کوچه باز گردد. بنا بر این عقیده است که نخل محله پایین را از یک شیب تند به بالا می کشند. شاید عبور دادن نخل از مسیر های سخت و پر فراز و نشیب کوهستان یادآور شدایدی باشد که بر خاندان عصمت و طهارت گذشته است.

مراسم ازدواج

در گذشته ازدواج، بر پایه خویشاوندی بوده است و مراسم به دو صورت عادی و تشریفاتی (میان بامی) برگزار می گردید. مراسم تشریفاتی بیشتر از آن خانواده های اربابی بوده است. این مراسم از حنا بندان و تهیه هیزم تا بردن جهیزیه عروس بر روی طبق ها و یرگزاری مراسم چند روز طول می کشید و همه اهالی در این مراسم شرکت می کردند. این عروسی بسیار مفصل، امروزه متروک شده است.

مکان های دیدنی روستای زیبای ابیانه 

مسجد جامع      

این مسجد در محله ای هرده یا میان ده قرار دارد.  سه در ورودی با طاق گنبدی ضربی و در های منبت کاری  آن با گل و بوته و خطوط بر جسته، از ویژگی های معماری این مسجد است. درب ورودی آندر سال 1311 هجری قمری توسط استاد صفر علی بیدگلی ساخته شد.

مسجد دارای دو شبستان است و دری سیاهرنگ دو لنگه ی کوتاهی ما را به سمت شبستان قدیمی هدایت می کند. کف شبستان چوبی است و جلوی در ب ورودی آن پا گردانی وجود دارد که محل کفش کن است. محراب چوبی آن متعلق به سال 477 هجری قمری است. روی محراب نقش گل و بوته کنده کاری و با خطوط بر جسته کوفی ساده و گلدار سوره مبارکه ی (یس )حک شده است این محراب چوبی نفیس با طول 2 متر و پهنای 1 متر و 8 سانتی متر با تزئینات بسیار زیبا به دستور ابو جعفر محمد فرزند علی ساخته شده است. شبستان جدید حدود 180 متر مربع وسعت دارد. بر روی این سقف وقایع تاریخی و تاریخ  هر نوبت تعمیر، ثبت شده است. باز سازی سقف مسجد توسط دو برادر به نام های ملا مهدی و ملا ابوالقاسم انجام گرفته است و نوشته های صحن مسجد از تعمیر آن به وسیله ی مولانا محمد بهاء الدین در سال 477 هجری قمری حکایت می کند.

منبر چهار پله ی چوبی کنده کاری شده از آثار دوره ی سلجوقیان است که با تاریخ محرم 466 هجری قمری مشخص شده است. دسته منبر به شکل سر ستون ساخته شده و بر روی آن گل هشت پر لوتوس، نظیر  آن چه بر روی سنگهای تخت جمشید از عصر هخامنشیان بر جای مانده  دیده می شود.

abyaneh

 

مسجد پرزله

این مسجد از دوره ایلخانیان بجای مانده و در محله ای و در محله ای به همین نام قرار دارد. این مسجد با ایوان مشرف به کوچه مجاور در دو طبقه ساخته شده که طبقه دوم یادگار عصر صفویه است. در مجاورت  آب انبار درب دو لنگه ای با تاریخ 1058 به راهرو کوچکی متصل می شود. از سمت چپ راهرو دری یک لنگه ما را به شبستان همکف می رساند دری که با تاریخ 701 هه .ق قدیمی ترین دری است که در ابیانه موجود است و بسیار شبیه درب مقبره با یزید بسطامی است.

مسجد حاجتگاه

این مسجد در جوار آسیاب در محله بالا بنا گردیده است. برای ورود به شبستان اصلی مسجد، باید از دری که تاریخ 953 هه. ق را بر روی خود دارد وارد شد. احتمالا" مردمی که برای بیان حاجت خویش در این محل معتکف می شده اند نیاز خویش را بوسیله خطاطان در قسمت بالای این بنا نوشته و در خواست حاجت می کرده اند. در قسمت شمالی این مسجد محل دخمه مانندی وجود دارد که سالهای گذشته جنازه کسانی را که وصیت می کردند، آنها را به نجف یا کربلا ببرند موقتا" در آنجا به امانت می گذاشتند تا در فرصت مناسب به اماکن مورد نظر حمل کنند. در گویش محلی به این مکان ( هوله حاجی کریم) می گویند.

آتشکده هارپاک

در طول مسیر راشتا به چند سقف بر می خوریم که به این راهروهای سر پوشیده ساباط می گویند. آتشکده هارپاک در اولین ساباط مسیر اصلی قرار دارد.

این بنا در زمان هخامنشیان (2500 سال پیش) بنا شده و در زمان ساسانیان (1500 سال پیش) به اوج معماری خود رسیده است. کورش هخامنشی به پاس صبوری، جوانمردی و همت بلند هارپاک فرمان داده بود در سراسر قلمرو امپراطوری،  آتشکده هایی به نام وی بنا شود. احتمال میرود این آتشکده یکی ار آنها باشد.. از آنجا که در هیچ جای ایران  آتشکده ای به این نام وجود ندارد میتوان به اهمیت ابیانه در دوران گذشته پی برد. این بنا تا دوره صفویه (حدود 400 سال پیش) به عنوان آتشکده رونق داشته و در این زمان که اوج بی احترامی به معابد بود به صورت معبر در آمده است.

هینزا

 در دامنه های سر سبز کرکس کوه که در جنوب ابیانه واقع است. زیارتگاه متروکه یی هست که با نام  (بی بی زبیده خاتون) از آن یادکی کنند. اما نام واقعی آن (هینزا) است که شاید تحریف شده ی (میترا) باشد.

بنای مکعب شکل رو باز  آن که در دامنه ی کوه ساخته شده محل نیایش (ایزد مهر) بوده است. اما سنگهای عظیم  آن را از نظر ها پنهان می دارند که حاکی از اشکال نمادین و پر راز و رمز نیایش مهر و آناهیتاست.

امامزاده

زیارت یا امامزاده که نام شریف دو تن از فرزندان امام موسی کاظم علیه السلام را با خود دارد. مامنی است برای دلگشایی و اظهار حاجت و نیاز مومنان آرزومند و امیدوار. بنای مذکور، احتمالا" متعلق به قرن هشتم هه ق است. گنبد هشت وجهی فیروزه ای زیارت نمای زیبایی را در روستا ایجاد کرده است.

خانقاه

این بنا از دوره شاه عباس صفوی به یادگار مانده است. بر سر درب ورودی آن نقاش های بسیار ظریفی مشاهده می شود که از نظر هنری بسیار جالب و دیدنی است. سبک نقاشیها که به شاگردان رضا عباسی نسبت داده میشود بر خانقاه بودن این مکان تاکید دارد.

قلعه ها

ابیانه به واسطه ی حضور در مسیر ارتباطی شمال به جنوب کشور، از یغما و تاراج اقوام مهاجم در امان نبوده است. قلعه های سه گانه ی باز مانده در سه محله ی اصلی ابیانه حکایت این واقعیت است که این مردم همواره در معرض هجوم غارتگران بوده اند.

حسینیه ابیانه

 در کنار زیارت در سر اشیبی کوه مجموعه ای مجهز و زیبا در سال 1381 ساخته شده است. این بنا با چشم اندازی بدیع و زیبا مجموعه ای از هنر های معماری ابیانه را در خود جای داده است.

برای دریافت نقشه راهنمای گردشگری ابیانه کلیک کنید.